ทำไมเมืองไทยมีสายไฟระโยงระยาง แต่หลายประเทศไม่มี? เจาะลึกความจริงที่คนไทยควรรู้

หากถามชาวต่างชาติว่า “อะไรคือภาพจำแรกเมื่อมาถึงกรุงเทพฯ?” Vibe สตรีทฟู้ดระดับมิชลิน และความลุ่มลึกในงานดีไซน์ร่วมสมัยของไทย แล้ว เชื่อว่า ‘สายไฟระโยงระยาง’ ที่พันกันนัวเนียตามเสาไฟฟ้า คงเป็นอีกหนึ่งสิ่งเตะตาที่ปฏิเสธไม่ได้…” เชื่อว่า “สายไฟระโยงระยาง” ที่พันกันนัวเนียเหมือนรังนกตามเสาไฟฟ้า คงติดอันดับต้นๆ อย่างแน่นอน จนกลายเป็นไวรัลระดับโลกที่แม้แต่มหาเศรษฐีอย่าง บิล เกตส์ หรือนักแสดงฮอลลีวูดชื่อดังยังต้องถ่ายรูปแซว

ตัดภาพไปที่ประเทศพัฒนาแล้วอย่างญี่ปุ่น สิงคโปร์ หรือยุโรป ทัศนียภาพของเมืองเขากลับโล่งโปร่งสบายตา ไร้เงาสายไฟกวนใจ คำถามคือ ทำไมบ้านเราถึงไม่เอาสายไฟลงดินให้หมดสักที? วันนี้ outloudth จะพาทุกคนไปแกะปม (สายไฟ) นี้กันครับ

1. ความจริงข้อแรก: สิ่งที่เห็น 80% ไม่ใช่ “สายไฟ”

ก่อนจะโทษการไฟฟ้า เราต้องทำความเข้าใจก่อนว่า เส้นสายสีดำๆ นับสิบนับร้อยเส้นที่พันกันอยู่บนเสานั้น ส่วนใหญ่ไม่ใช่สายส่งกระแสไฟฟ้าครับ จากการข้อมูลของการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) ระบุว่า สายไฟฟ้าที่จ่ายไฟให้เราใช้จริงๆ จะอยู่บนสุดของเสา มีจำนวนเพียงไม่กี่เส้นและถูกขึงไว้อย่างเป็นระเบียบ ส่วนไอ้ที่ห้อยระโยงระยางย้อยลงมาจนแทบจะเกี่ยวคอคนเดินฟุตบาทนั้น เขาเรียกว่า “สายสื่อสาร” (Telecommunication Cables) ซึ่งประกอบไปด้วย

สายอินเทอร์เน็ตไฟเบอร์ออปติก

สายเคเบิลทีวี

สายโทรศัพท์

สาเหตุที่มันเยอะขนาดนี้ เพราะเมืองไทยมีผู้ให้บริการค่ายมือถือและเน็ตบ้านเยอะมาก เวลาค่ายไหนมาติดตั้งใหม่ ก็มักจะลากสายใหม่ขึ้นไปพาดไว้ พอเลิกใช้งาน (เช่น ลูกค้ายกเลิกบริการ) สายเก่าก็ไม่ได้ถูกรื้อถอนออก สะสมไปเรื่อยๆ จนกลายเป็น “รังนกมหาเสน่ห์” อย่างที่เราเห็นกัน

2. ทำไมต่างประเทศเขาเอา “สายไฟลงดิน” ได้ง่ายๆ?

ถ้าถามว่าทำไมประเทศอย่างสิงคโปร์ ยุโรป หรือบางเมืองในญี่ปุ่นถึงไม่มีสายพวกนี้? คำตอบแบ่งออกเป็น 2 ปัจจัยหลักๆ คือ การวางผังเมือง และ ภัยธรรมชาติ

• สิงคโปร์และยุโรป: ประเทศเหล่านี้มีการวางผังเมืองและระบบสาธารณูปโภคใต้ดิน (Utility Tunnel) มาตั้งแต่เริ่มสร้างเมืองหรือช่วงฟื้นฟูเมืองหลังสงครามโลก เค้าจะขุดอุโมงค์ใต้ดินขนาดใหญ่ที่รวมทั้งท่อน้ำ ท่อแก๊ส สายไฟ และสายสื่อสารไว้ด้วยกันอย่างเป็นระบบตั้งแต่แรก
• ญี่ปุ่น: แม้จะยังมีสายไฟบนดินในบางพื้นที่ (เพื่อความรวดเร็วในการซ่อมแซมเวลามีแผ่นดินไหว) แต่ในเมืองใหญ่ๆ เขามีกฎหมายควบคุมชัดเจน และจัดระเบียบสายสื่อสารให้อยู่ในท่อเดียวกันอย่างเคร่งครัด ไม่ปล่อยให้ต่างคนต่างพาดเหมือนบ้านเรา

3. 3 อุปสรรคใหญ่ ทำไมเมืองไทยเอาลงดินยากและช้า?

ไม่ใช่ว่าภาครัฐไม่อยากทำนะครับ ปัจจุบันมีโครงการนำสายไฟและสายสื่อสารลงดินอยู่ตลอด (เช่น ถนนพหลโยธิน สุขุมวิท หรือสีลม) แต่การจะทำให้อิ่มตัวทั่วทั้งประเทศนั้น ติดข้อจำกัดมหาศาลดังนี้ครับ:

งบประมาณที่สูงลิ่ว (High Cost)

การเอาสายไฟลงดินมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการปักเสาพาดสายบนดินถึง 8 – 10 เท่า โดยเฉลี่ยแล้วตกกิโลเมตรละหลายสิบล้านบาท เพราะต้องใช้สายไฟชนิดพิเศษที่หุ้มฉนวนกันความชื้นอย่างหนา และต้องขุดเจาะเปิดหน้าดิน ซึ่งงบประมาณตรงนี้ก็มาจากภาษีประชาชนและรายได้ของรัฐ หากจะทำทั้งประเทศต้องใช้เงินหลักแสนล้านบาทเลยทีเดียว

โครงสร้างใต้ดินที่แออัด และปัญหาน้ำท่วม

ใต้ทางเท้าของกรุงเทพฯ ไม่ได้ว่างเปล่าครับ แต่มันเต็มไปด้วยท่อน้ำประปา สายสัญญานเก่า และที่สำคัญคือ “ท่อระบายน้ำ” การจะขุดเพื่อวางระบบสายไฟใต้ดินจึงทำได้ยากเหมือนเล่นเกม Tetris ยิ่งไปกว่านั้น ประเทศไทยมีปัญหาน้ำท่วมขังบ่อยครั้ง การออกแบบระบบไฟใต้ดินจึงต้องมั่นใจ 100% ว่าน้ำจะไม่รั่วซึมเข้าไปจนเกิดไฟช็อตหรือไฟรั่ว ซึ่งต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูง

ปัญหาการประสานงาน “หลายเจ้าภาพ”

เสาไฟฟ้าเป็นของการไฟฟ้า (กฟน. หรือ กฟภ.) แต่สายที่รุงรังเป็นของบริษัทเอกชนและรัฐวิสาหกิจด้านการสื่อสาร (เช่น NT, True, AIS) แถมทางเท้ายังเป็นพื้นที่ดูแลของกรุงเทพมหานคร (กทม.) หรือกระทรวงคมนาคม การจะขุดเจาะหรือย้ายสายแต่ละครั้ง จึงต้องอาศัยการบูรณาการร่วมกันของหลายหน่วยงาน ซึ่งในอดีตมักจะติดขัดเรื่องขั้นตอนและข้อกฎหมาย

อนาคตเมืองไทยจะไร้สายไฟรุงรังเมื่อไหร่?

ปัจจุบันเริ่มมีสัญญาณที่ดีขึ้นเรื่อยๆ ครับ เพราะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ร่วมมือกันทำ “โครงการเปลี่ยนระบบสายไฟฟ้าอากาศเป็นสายไฟฟ้าใต้ดิน” อย่างต่อเนื่อง โดยตั้งเป้าหมายในพื้นที่เศรษฐกิจหลักและถนนสายสำคัญก่อน รวมถึงมีการสร้าง “ท่อร้อยสายสื่อสารใต้ดิน” เพื่อให้เอกชนมาเช่าร่วมกัน แทนการต่างคนต่างเดินสายแบบเดิม

แม้ว่าเราจะยังคงต้องเห็นภาพสายไฟระโยงระยางไปอีกสักพักใหญ่ในซอยย่อย แต่อย่างน้อยในถนนสายหลัก ทัศนียภาพของเมืองไทยก็เริ่มโล่งและสวยงามขึ้นเรื่อยๆ แข่งกับอารยประเทศได้อย่างภาคภูมิใจแล้วครับ!

แหล่งข้อมูลอ้างอิง (References)
การไฟฟ้านครหลวง (MEA): รายงานความคืบหน้าโครงการเปลี่ยนระบบสายไฟฟ้าอากาศเป็นสายไฟฟ้าใต้ดิน
สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.): แนวทางการจัดระเบียบสายสื่อสารและการนำสายสื่อสารลงใต้ดิน
The World Bank: รายงานการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพในเมืองหลวงแถบอาเซียน